Wat leerde Dick de Boer in Japan?
08-04-11 - “Ieder land heeft zijn specifieke eigenschappen. Overal kon ik vast en zeker wat leren, maar voor mij stond het meteen vast: ik wilde kennismaken met een cultuur die heel ver van de onze staat.” Dick de Boer koos er daarom voor zijn twee maanden Top-POINT door te brengen in Japan. Is dat land nu echt zo homogeen als het lijkt en wat doet homogeniteit met een land, de bewoners en de organisaties?
Moeizaam de organisatie in te komen
Omdat er niet veel politiecontacten zijn met Japan, ging De Boer met weinig afspraken en contactpersonen op pad. Ondanks alle verschillen had hij verwacht dat ook in Japan alle deuren zouden opengaan als duidelijk werd dat hij een collega was. Hij stapte eerst op de dichtstbijzijnde Koban af. De Boer: “Ik heb via de wijkagent echt flink geprobeerd de organisatie in te komen, maar het gesprek liep vast. Natuurlijk speelt de taal een rol, maar het viel me ook op hoe het in Japan werkte: anderen nemen de beslissing. Eerlijk gezegd voelde ik me een beetje ‘weggezet’. Daarna probeerde ik het rechtstreeks bij de politie in Tokyo en bij de nationale politie. Ook dat verliep uiterst moeizaam. Via de ambassade kreeg ik wel toegang tot het korps, maar verder dan een paar afdelingen kwam ik niet. Ook met de Nederlandse ondersteuning kwam ik niet dieper in de organisatie.”
Andere dimensie
“Het was een wijze les,” zegt De Boer. “Ik realiseerde me meteen dat wij Nederlanders vandaag iets willen en het morgen voor elkaar boksen. In Japan heb je veel meer tijd nodig. Japanners willen je kunnen inschatten, doen enorm aan onzekerheidsreductie. Tijd heeft hier een andere dimensie. Daarbij lijkt het in Japan hogeschoolkunst om de eigen verantwoordelijkheid zo klein mogelijk te houden. Een Japanner is ten eerste lid van een groep en redeneert vanuit het belang van die groep bij het nemen van iedere beslissing. Zijn eigen persoonlijkheid is ondergeschikt. Wie de beslissing uiteindelijk neemt, blijft ook vaak versluierd.”
Potentieel benutten
Toch kreeg De Boer dankzij contacten die hij met onder andere expats legde en met mensen in de universitaire wereld een goed beeld van de betekenis van diversiteit voor de Japanse samenleving. De Boer zag in die twee maanden wat voor samenleving je krijgt wanneer homogeniteit het hoogste goed is en de rijkdom van diversiteit anders gewaardeerd of zelfs helemaal niet gezien wordt: “Een samenleving waarin mensen amper durven te vernieuwen, waarin anderen de beslissingen nemen, die het potentieel van mensen ‘die het verschil maken’ niet optimaal benut. Let wel, dat is mijn conclusie. De Japanners zelf ervaren dit niet zo. Zij klampen zich juist vast aan die homogeniteit, ontlenen daar hun kracht aan. Maar dat vraagt natuurlijk wel dat je je schikt naar de groepsnorm. Nieuwe dingen van buiten zullen ze ook altijd aanpassen aan Japanse waarden en tradities. Vernieuwing verstoort de hang naar cultuurbehoud.”
Intrinsieke behoefte
“Wat mooi aan die homogeniteit is, is dat iedereen gericht is op het creëren van harmonie en het behoud van goede betrekkingen. Die zet je ook niet snel op het spel. Iedereen is in zo’n cultuur ook evenveel waard. Of je nu politiechef bent of toiletten poetst: voor het collectief ben je onmisbaar. Wetgeving is in Japan eigenlijk ook helemaal niet nodig. Iedereen heeft een intrinsieke behoefte om zich volgens de normen te gedragen. De politie is in Japan dan ook niet primair een wetshandhaver. Politiemensen gedragen zich als hoeder van het moreel van de samenleving. Je krijgt dan een politie die de fraaie mix laat zien van enige gestrengheid en een grote mate van dienstbaarheid aan het publiek. En iedereen blijft dan ook van politiemensen af.”
Oefening in deemoedigheid
“Japan was voor mij een grote oefening in deemoedigheid en afhankelijkheid. Ik was er twee maanden helemaal niemand. Status, overtuiging en relaties konden me nu eens niet helpen.” Wat heeft hij ervan meegenomen naar zijn korps? “Dat is een lastige vraag,” aldus De Boer. “De verschillen waren bijna te groot; de politie staat in een heel andere traditie. Maar als ik dan iets heb meegenomen, is het de wens om te komen tot die mooie mix van gestrengheid en dienstbaarheid met een respectabele gezagspositie tot gevolg. Die zou hier verder doorgevoerd kunnen worden dan nu. Ook de enorme toewijding waarmee iedereen zich van zijn taak kwijt heeft mij geraakt. Minder praten, meer doen.”
Allochtoon
“In die twee maanden in Japan ben ik me weer heel erg bewust geworden van het feit dat elke beslissing die je neemt weer een beslissing van jezelf is. Ik kom hier ’s morgens mijn bureau binnen en alles ligt al klaar. De agenda ligt open, veel zaken zijn al door anderen voorbereid en je gaat vaak mee op de flow van bestaande patronen. Niet alleen op het werk. In Japan moest ik over elke beslissing weer heel bewust nadenken. Als ik zó doe, kunnen ze zó reageren. Als ik zó ga, kom ik dáár uit. Die maanden leg je jezelf onder een enorm vergrootglas. Ik heb me echt als een allochtoon gevoeld in Japan. Als je de taal, de mores, de mensen en het land niet kent, ben je blij met elke uitgestoken hand. Ik heb mij voorgenomen ook zelf die hand vaker uit te steken.”
Download
Download het boekje ‘Grenzen vallen weg, politieleiders vertellen’, waar dit artikel onderdeel van uitmaakt. Deze uitgave van Politietop Divers bevat ervaringsverhalen van politieleiders die op diverse manieren kennis hebben gemaakt met de internationale dimensie aan het politiewerk.