Quota op basis van sekse: internationale praktijkvoorbeelden
Quota zijn omstreden. Maar wél effectief. Dat zegt drs. Margit van der Steen, Nederlands vertegenwoordiger in de European Women's Lobby. In haar artikel 'Quota op basis van sekse: internationale praktijkvoorbeelden', gaat ze in op positieve actie van vrouwen in politiek en bedrijfsleven. Ze geeft argumenten voor en tegen quotering en toont interessante voorbeelden uit de internationale praktijk. Van der Steen vraagt zich ook af waarom Nederland terughoudend is in het gebruik van dit instrument.
Quota zijn op zichzelf niets bijzonders
Bijna alle politieke systemen kennen bijvoorbeeld geografische quota. Dunbevolkte gebieden hebben daardoor ook een stem in het parlement. De Europese Unie kent quotering. Op de nationaliteit van kandidaten letten, is vanzelfsprekend bij de verdeling van posten. Toch zijn quota voor vrouwen omstreden. Zo zouden die tegen het principe van gelijke kansen zijn. Bovendien zien veel vrouwen liever niet dat ze alleen maar worden gekozen 'omdat ze vrouw zijn'.
Quota in de politiek
Van der Steen pleit voor quota voor vrouwen. Allereerst in de politiek. Het instrument voorkomt volgens haar dat vrouwen als 'excuustruzen' fungeren in het politieke leven. “Het gaat erom dat vrouwen op z'n minst een kritieke minderheid van 30 of 40% vormen.” Achterliggende gedachte is een nieuwe opvatting over gelijkheid. Daarin gaat het niet om 'gelijke kansen' maar ook om 'gelijk resultaat'. Vrouwen en mannen hebben formeel dezelfde rechten, maar als het resultaat geen gelijke vertegenwoordiging is, moeten compenserende maatregelen zorgen voor werkelijke gelijkheid.
In de politieke praktijk zijn er verschillende soorten quota. Sommige systemen zijn 'genderneutraal', andere kennen 'dubbele quota'. Daarin spelen niet alleen percentages een rol maar ook de volgorde van de plek van vrouwen op kandidatenlijsten. Landen als Argentinië en België werken met zo'n systeem. De kandidatenlijsten van Belgische politieke partijen bestaan sinds 2002 verplicht uit 50% vrouwen. En de top drie van een lijst mag niet uit leden van dezelfde sekse bestaan. Andere landen hebben ook wetgeving voor quota. Soms besluiten politieke partijen zelf quota in te stellen. Zoals de PvdA in Nederland.
Quota in het bedrijfsleven
Quota zijn ook van belang in het bedrijfsleven, zo blijkt uit tal van voorbeelden. Is in de politiek equality of result een belangrijk argument voor quotering, in het bedrijfsleven draait het om het bedrijfsresultaat. Diversiteit loont. De correlatie tussen excellent presteren - ook financieel - en deelname van vrouwen in het management is 'verbluffend', zo blijkt uit onderzoek.
Verplicht
Het verplicht stellen van quota in het bedrijfsleven is minder vanzelfsprekend, maar gebeurt wel. In Noorwegen bijvoorbeeld. Alle naamloze vennootschappen in de particuliere sector moeten daar inmiddels voor minstens 40% uit vrouwen bestaan. De maatregelen zijn effectief. Het percentage vrouwelijke commissarissen is van 7% in 1996 gestegen naar 37,6% in 2007. Vonden de vrouwen het eerst nog vervelend om als excuus-Truus binnen te komen, eenmaal binnen geldt: 'I'm quoted and I'm proud of it.'
Inspirerend voorbeeld
Noorwegen vervult sowieso een voorhoedefunctie als het om positieve actie gaat. Het land is bovendien een inspirerend voorbeeld voor Nederland. Quota zijn hier niet populair. Denk aan de Barleaus-affaire. Het reserveren van een rectorfunctie voor een vrouw leidde tot een golf van verontwaardiging. Maar het Noorse initiatief heeft iets los gemaakt. Zo organiseerden De SER en 'Vrouwen in beeld' naar Noors voorbeeld een conferentie over 'Balancing the Boardroom'. Een stimulator in het Nederlandse debat is Heleen Mees. Volgens haar kost het gebrek aan vrouwen in de top Nederland jaarlijks tien miljard euro aan economische groei. Mees heeft ook een denktank gevormd over het onderwerp.
Kentering
Van der Steen constateert dan ook een kentering in het Nederlandse denken over quota. Zo heeft recent de Commissie Corporate Governance Code (2004) voor vrouwen in raden van commissarissen op de agenda gezet. De Monitoring Commissie wil nog geen quota maar benoemt wel de voordelen van meer vrouwen in raden van besturen. Volgens het jaarrapport van de commissie hebben ondernemingen daar 'rechtstreeks belang' bij. 'Onderbenutting van de helft van de bevolking is onderbenutting van de helft van het aanwezige talent (...) Van een moderne onderneming mag worden verwacht dat zij een diversiteitsbeleid ontwikkelt, toepast en zich daarover verantwoordt.'
Meer informatie
Lees meer over de laatste ontwikkelingen op dit gebied op www.quotaproject.org.