Perverse effecten van quota
Het succes van quota voor vrouwen maakt dat ook andere groepen quota zouden kunnen ‘opeisen’. Over de eventuele gevolgen daarvan ging het onder meer op het internationale congres The first European Conference on Politics and Gender, eind januari 2009 in Belfast. Drs. Margit van der Steen was erbij. Ze geeft in dit artikel haar visie op ‘de perverse effecten van quota’ en wat de politie ervan kan leren.
Quota voor vrouwen zijn succesvol. Dat zou andere groepen op het idee kunnen brengen om ook quota te eisen. Want waarom niet vergelijkbare maatregelen voor bijvoorbeeld homo’s of moslims? Dat dit geen wereldvreemd gedachte-experiment is, maakt hoogleraar politieke theorie Judith Squires duidelijk tijdens het congres.
Uitbreidende wetgeving en toenemende spanningen
Al sinds haar ontstaan houdt de Europese Unie zich bezig met het bestrijden van ongelijkheid tussen vrouwen en mannen. Inmiddels bestrijdt de EU ook discriminatie op basis van raciale of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd en seksuele geaardheid.
Squires voorspelt dat de uitbreiding van de Europese regelgeving tot meer spanningen gaat leiden. Door de ‘competitie’ tussen de verschillende soorten discriminatie. Een eenvoudig voorbeeld: een christelijke ambtenaar in Groot-Brittannië weigerde aanwezig te zijn bij een ceremonie waarbij twee vrouwen een partnerrelatie aangingen. Hier botst de vrijheid van religieuze overtuiging op die van seksuele geaardheid.
Oplossingen
Het consequent doortrekken van de Europese regelgeving betekent dat we ook voor andere groepen quota zouden moeten instellen, stelt de Britse hoogleraar. In de praktijk haalt dat veel overhoop, zegt ze ook. Want waarom zouden quota voor vrouwen wel verdedigbaar zijn en die voor bijvoorbeeld orthodoxe christenen of gehandicapten niet?
Sommige vormen van discriminatie wegen zwaarder
Voor een oplossing van zo’n lastige vraag is het volgens Squires nodig om te werken met ‘een hiërarchie tussen de verschillende discriminatiegronden’. Sommige vormen van uitsluiting moeten dus zwaarder wegen dan andere. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen discriminatie op gronden die zijn gegeven en gronden die zijn gekozen. Je sekse bijvoorbeeld is een gegeven, je overtuiging is gekozen. Voor man of vrouw zijn kun je niet kiezen. Voor een overtuiging wel.
De tweede voorwaarde om goed om te gaan met zulke lastige vragen is kijken naar de achtergronden van antidiscriminatiewetgeving. Waarom is het vrouwenbeleid ooit ontstaan? Welke structurele ongelijkheden lagen ten grondslag aan het voorrangsbeleid voor etnische minderheden? Het stellen van dit soort vragen is essentieel voor een oplossing.
Lessen voor de politie
De politie kan ook leren van deze wetenschappelijke discussies. Allereerst dat diversiteitsbeleid ook lastig is en tot nieuwe spanningen kan leiden. Niet voor niets wordt op het congres over ‘de perverse effecten van quota’ gesproken. Het aanpakken van de ene vorm van discriminatie kan op gespannen voet komen te staan met een andere vorm van uitsluiting.
Onderscheid maken, ook bij de politie
Om die reden vind ik het aanbevelenswaardig om onderscheid te maken tussen verschillende soorten discriminatie. Ook bij de politie. Ik pleit ervoor te werken met vormen van onderscheid die ‘gekozen’ dan wel ‘gegeven’ zijn en de laatste vorm van uitsluiting zwaarder te laten wegen dan de eerste.
Bij sekse en overtuiging is duidelijk tot welke groep ze behoren, maar soms is het ingewikkelder. Wat te doen bijvoorbeeld met iemand die derde generatie Turks is, of iemand die een Surinaamse vader en een Nederlandse moeder heeft? En is homoseksualiteit een keuze of een gegeven? Het is goed om daarover na te denken en ongemakkelijke meningen niet uit de weg te gaan.
Verder is het ook bij de politie nodig in het achterhoofd te houden waarom ooit apart beleid voor vrouwen en allochtonen is opgezet. Welke problemen moesten daarmee worden aangepakt? En zijn die inmiddels opgelost? Wie steeds voor ogen heeft waar het bij quota voor vrouwen en allochtonen ooit om is begonnen komt niet snel met de mond vol tanden te staan wanneer nieuwe netelige kwesties zich aandienen.’
Drs. Margit van der Steen is Nederlands vertegenwoordiger in de European Women’s Lobby.