Frans Kooiman voor Top-POINT in Jo'burg
10-12-09 - Frans Kooiman zit voor Top-POINT in Johannesburg. Hij doet verslag van zijn aankomst en verblijf in wat hij noemt Jo’burg.
“Ik weet dat ik in Alberton verblijf, maar heb geen idee hoe ik dat moet plaatsen in relatie tot Jo’burg en Katlehong, het politiebureau van waaruit ik ga werken. Maar met de oerdegelijke GPS van Nederlands fabricaat kom ik tot voor de deur. De eerste dagen blijf ik in blijde verwachting van het telefoontje van mijn contactpersoon. Daarnaast gebruik ik die dagen om kwartier te maken. Ik verwonder me zeker de eerste dagen over veel dingen: de plek, de altijd aanwezige veiligheidsissues, het gevoel van achter tralies te leven. En dat natuurlijk steeds met de relativering dat hier geen Europese maatstaven passen.
Foto afkomstig van de blog van Frans Kooiman
Improviseren en gastvrijheid blijken heel normaal
Als ik maandag zelf begin te bellen, blijkt dat er nog niet echt op mij is gerekend. Dat maakt niks uit, binnen vijf minuten wordt ik gebeld door Kapitein Nyamende die van de Stationdirector te horen heeft gekregen dat hij voor mij moet zorgen. Dit maakt mijn entree op het bureau in Katlehong enigszins chaotisch. Niemand blijkt te weten dat ik kom en er is niks voorbereid, maar men doet zijn uiterste best mij zo’n groot mogelijk gevoel van welkom te geven. Ook dat blijkt hier heel normaal: improviseren en gastvrijheid. Namen als Tzwanidile Nyamende zijn voor mij bijna onuitspreekbaar. Het maakt dat ik in het begin veel moeite heb namen en gezichten bij elkaar te houden. Ik verbaster de namen zodanig dat geen mens weet over wie ik het heb. Dat vind ik nogal gênant. Nyamende blijkt in het begin van dit jaar een bezoek te hebben gebracht aan Breda. Hij kent het project en begrijpt ongeveer wie voor mij belangrijke gesprekspartners (kunnen) zijn.
Township Katlehong
Ik ben erg onder de indruk van Katlehong. Het is een township, waar uitsluitend zwarte mensen wonen (geen coloured, geen indians, geen whites). Ze leven naar mijn maatstaven onder erbarmelijke omstandigheden, maar voor Afrikaanse begrippen zijn ze wellicht heel gewoon. Met name de shacks zijn heel erg armoedig en een aantal huizen is weliswaar heel klein, maar zeker van binnen ‘netjes ingericht’. Ik realiseer me ogenblikkelijk dat dit wel een erg normerende constatering is.
Foto afkomstig van de blog van Frans Kooiman
Katlehong heeft een zeer gewelddadig verleden (tijd van de apartheid). Ik zie hoe de mensen wonen, werken, proberen het hoofd boven water te houden met kraampjes op iedere kruising en een onbegrensd optimisme. Ze zijn aangetrokken door de grote stad vanuit de ‘rural areas’, maar ondervinden nu dat er weinig goud voor hen blinkt. Ook al betekent Gauteng ‘Place of Gold’ in het Southern Suthu en wordt Jo’burg Egoli genoemd: City of Gold. Ik romantiseer niet, ik weet dat de criminaliteit, mede als gevolg van de armoede schrikbarend hoog is, maar zie ook dat de meeste mensen er toch iets moois van proberen te maken.
Gekozen formule werkt heel goed
Het doel van het verblijf is ook te ondergaan wat het leven in Suid Afrika betekent. Ik moet zeggen dat het dan uiterst nuttig is dat je deelgenoot van de samenleving wordt, doordat je een klus aan het doen bent. Sterker nog, als je niet met een bedrijf of organisatie of wat dan ook aan de slag bent, kom je überhaupt niet op plekken en in omstandigheden waar je nu wel in komt. De gekozen formule werkt voor mij heel goed uit. En het geeft me de gelegenheid in de keuken te kijken van een ‘collega-beroepsgroep’ met een turbulent verleden. Dat verleden is de facto de aanleiding geweest om de Community Police Forums in te richten.
Foto afkomstig van de blog van Frans Kooiman
Toch een oordeel
In de loop van de weken merk ik dat de betovering verbreekt en dat je over een aantal zaken, met name in mijn geval, wel een oordeel hebt. Dat wordt overigens ook versterkt doordat ik met mensen in gesprek kom die er middenin zitten en duidelijk maken dat het op onderdelen echt anders moet. Dat ze grote zorgen hebben over de criminaliteit bijvoorbeeld. Wellicht aanmatigend, maar ja zo zit ik nu eenmaal in elkaar. Ander voorbeeld: Lang houd ik mezelf voor dat deze cultuur een bepaalde leiderschapsstijl vraagt en dat het daarom gaat zoals het gaat. Maar als de collegae waaraan leiding wordt gegeven uitspraken doen als ‘We need a leader, we don’t need a Boss’ dan zijn dat wel statements!
De betekenis van diversiteit in de samenleving
Ik ben ook op zoek naar de betekenis van diversiteit in de samenleving. Een aantal vormen van diversiteit is nogal evident. De categorisering van bevolkingsgroepen in de wetgeving maakt wat dat betreft duidelijk hoe divers men formeel is. Ik verbaas me daarbij over het feit dat alle zwarte mensen op een hoop worden geveegd en dat geen enkel onderscheid wordt gemaakt tussen al die verschillende stammen. En dat terwijl men claimt toch echt andere gebruiken en gewoonten te bezitten en natuurlijk een andere taal te gebruiken.
Tijdens gesprekken over dit onderwerp wordt mij duidelijk dat de zwarte mensen dat in de meerderheid helemaal niet zo zien en dat de scheiding tussen de verschillende bevolkingsgroepen als maar meer vervaagt. Diversiteit bestaat echter wel degelijk, tussen blacks en de coloured en indians. Daar leven ook heel uitgesproken vooroordelen.
Diversiteit tussen bevolkingsgroepen bestaat ook omdat het een formeel karakter heeft gekregen in de wetgeving waarin is opgenomen dat alle ‘categorieën’ mensen naar evenredigheid vertegenwoordigd moeten zijn in bijvoorbeeld het openbaar bestuur en de SAPS. Diversiteit wordt niet bewust en of strategisch ingezet. Er zijn vaker wel praktische overwegingen om aan de balie bijvoorbeeld mensen te zetten die ook de taal spreken van (een deel van) de lokale bevolking.
Er zijn meer culturele werkelijkheden
Volledig geformatteerd naar Nederlandse/Europese begrippen is het aantrekkelijke van het verblijf in zo’n volstrekt andere cultuur dat het je met de neus op de feiten drukt dat er meer culturele werkelijkheden zijn. Wat ook belangrijk is, is dat je op momenten ‘op je handen moet gaan zitten’. Er doen zich situaties voor waar je zo graag iets wilt doen, ingrijpen of wat dan ook, maar ik merk dan bij mezelf een zekere terughoudendheid om te acteren.
Extra dimensie
Je krijgt een kijkje in de haarvaten van de samenleving. Ik voel me af en toe wel een indringer, maar ook dat ligt meer aan mezelf dan aan de reacties van de mensen om me heen. Die hebben me dat gevoel tot op heden nooit gegeven. Je ziet mensen die met bijna niks heel tevreden zijn. Je raakt met mensen in gesprek over onderwerpen die met het verleden te maken hebben, er wordt open gesproken over apartheid en wat dat voor de non-whites heeft betekend. Je hebt er natuurlijk wel weet van, maar als je dat op individueel niveau terughoort wat die periode met mensen heeft gedaan krijgt dit wel een extra dimensie.
Als je belangstelling toont, gaan deuren voor je open
Omdat je langer op jezelf bent aangewezen probeer je ook buiten kantooruren contacten te leggen en op plekken te komen waar je niet zo snel in je eentje komt. Iedere uitnodiging om ergens mee naar toe te gaan en met mensen in contact te komen aanvaard ik met grote dankbaarheid. En dat is niet (alleen) omdat op jezelf zitten ook ongezellig is, maar ook om bijzondere dingen mee te mogen maken. En dan blijkt andermaal hoe gastvrij deze mensen zijn. Als je daadwerkelijke belangstelling toont voor hun leven gaan er deuren voor je open en voel je je op momenten zwaar bevoorrecht.”
Meer informatie
Wilt u meer lezen over het verblijf van Frans Kooiman in kijk dan op zijn blog.
Meer lezen over Top-POINT? Kijk dan op de pagina internationaal ervaring opdoen.